Πανεπιστήμιο: Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ

 

Ζαν Μέτσινγκερ, «Η σφίγγα», 1920

 

Το παρωχημένο και εσωστρεφές πανεπιστήμιο της μεταπολίτευσης φεύγει, το σύγχρονο ανώτατο ίδρυμα της αριστείας, της ανταγωνιστικότητας και της ανάπτυξης έρχεται. Μ’  αυτή τη φράση συνόψισε το ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας (27.9.2010) τις αλλαγές που εξήγγειλαν στους Δελφούς ο πρωθυπουργός και η υπουργός Παιδείας. «Αριστεία», «ανταγωνιστικότητα», «ανάπτυξη»: ωραίες λέξεις, στ’ αλήθεια. Ας μη μείνουμε όμως στις λέξεις, τα ωραία –ή  τα λιγότερο ωραία– λόγια, τη ρητορεία ή τις τουφεκιές στον αέρα, όπως, για παράδειγμα, ότι «καταργείται» (διά νόμου;) «η διδασκαλία στα αμφιθέατρα». Πίσω από τις λέξεις, κάτι αλήθεια σημαντικό κρύβεται εδώ.

Εν αρχή, όλη η εξουσία στα συμβούλια διοίκησης: αυτά, στα οποία θα μετέχουν και «δυνάμεις από την κοινωνία», κατά το πρότυπο των αμερικανικών board of trustees, θα έχουν τον αποφασιστικό λόγο. Οι πρυτάνεις, που μπορεί να επιλέγονται ακόμα και με διαγωνισμό, περιορίζονται στα ακαδημαϊκά ζητήματα, στις  συγκλήτους μετέχουν «διακεκριμένες εξωπανεπιστημιακές προσωπικότητες», ενώ καταργείται ουσιαστικά η φοιτητική συμμετοχή.

Η χρηματοδότηση συνδέεται ευθέως με την αξιολόγηση, η οποία εισάγεται ως μέθοδος πειθάρχησης και τιμωρίας, ενώ το κράτος αποσύρεται εμμέσως αλλά σαφώς, όπως δείχνουν η δημιουργία ανεξάρτητης αρχής χρηματοδότησης και η  χρηματοδότηση ανά φοιτητή και όχι ανά ίδρυμα. Τη στιγμή δηλαδή που, μέσω των «συμβουλίων διοίκησης», καταργείται η ουσιαστική αυτοτέλεια των ΑΕΙ-ΤΕΙ, θεσπίζεται η «οικονομική αυτοτέλειά» τους: τα ιδρύματα πρέπει «αυτοτελώς» να τα βγάλουν πέρα, αναζητώντας κρατική και ιδιωτική χρηματοδότηση, χορηγίες, δίδακτρα κ.ο.κ.

Για τη συνέχεια πατήστε στο 

Όσον αφορά την οργάνωση σπουδών, η εφαρμογή του συστήματος ECTS (με βάση τις διδακτικές-πιστωτικές μονάδες) σηματοδοτεί τη διάλυση του ενιαίου προγράμματος και πτυχίου, υπέρ μιας λογικής εξατομικευμένων επιλογών.

Υπάρχουν, πιστεύω, δύο κομβικά σημεία για την κατανόηση της όλης δέσμης μέτρων. Το πρώτο είναι ότι δεν έχουμε να κάνουμε με μεμονωμένες αλλαγές ή επιμέρους προτάσεις, τις οποίες πρέπει να συζητήσουμε μία μία, καταθέτοντας συμφωνίες και διαφωνίες (όπως έκανε, λ.χ., ο Γ. Μπαμπινιώτης στο Βήμα της προηγούμενης Κυριακής). Πρόκειται για απόπειρα συνολικής αλλαγής του μοντέλου του πανεπιστημίου, της αντίληψης για τη γνώση και την εκπαίδευση: «αφορούν το DNA της λειτουργίας των πανεπιστημίων», κατά την Α. Διαμαντοπούλου.

Το δεύτερο είναι ότι η υπουργός Παιδείας δεν ανακαλύπτει την πυρίτιδα. Το μοντέλο που εισάγεται δεν είναι ελληνική πατέντα, έχει ήδη δοκιμαστεί σε άλλες χώρες. Ή, μάλλον, για να είμαστε ακριβέστεροι, πρόκειται για διαδικασία η οποία, με διαφορετικές ταχύτητες και εκδοχές, προωθείται εδώ και μια δεκαετία περίπου στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια (βλ. «managerial reform» και «ενιαίος χώρος εκπαίδευσης της Μπολόνια») — πράγμα που κάνει το όλο ζήτημα πολύ πιο ενδιαφέρον, αλλά και δύσκολο, για όσους θέλουμε να παρέμβουμε.

Θα ήθελα εδώ να επισημαίνω δύο σκοπέλους, στους οποίους προσκρούουν συχνά οι τοποθετήσεις όσων αντιδρούν. Ο πρώτος είναι η ενοχική αποδοχή των καταγγελιών, το αυτομαστίγωμα για τα δεινά που καταμαρτυρούνται (λ.χ., «τα πτυχία επ’ αμοιβή, τους φοιτητές που περνούν μαθήματα δι’ αντιπροσώπων, τις ιδιωτικές υπηρεσίες για συγγραφή διπλωμάτων και πτυχιακών εργασιών», που αναφέρονται στην υπουργική ομιλία), που καταλήγει σε έναν άγονο ηθικολογικό και εγκλητικό λόγο, που μαζί με τα απόνερα πετάει βέβαια και το μωρό:  παράδειγμα, η πρόθυμη συνηγορία υπέρ της κατάργησης της φοιτητικής συμμετοχής.

Δεύτερος σκόπελος, η παράκαμψη του προβλήματος. Εδώ, αντιθέτως, εκκινώντας από ένα, καταρχήν σωστό, ιδεολογικό αντανακλαστικό, την υπεράσπιση των δημόσιων θεσμών, φτάνουμε να αρνηθούμε την πραγματικότητα — στάση ιδεολογικά προτιμότερη από την πρώτη, αλλά πολιτικά αναποτελεσματική, και επιζήμια: για παράδειγμα, αν πίσω από τις διαμαρτυρίες για την κατάσταση των νοσοκομείων διακρίνουμε μονάχα τα μεγάλα ιδιωτικά συμφέροντα που καραδοκούν.. Στην περίπτωσή μας, είναι πολιτικά λάθος να ταυτιστούμε με το υπάρχον πανεπιστήμιο· ασφαλώς πρέπει να υπερασπιστούμε λογικές, αξίες και κατακτήσεις, καθώς και τον θεσμό εν συνόλω — αρκεί να μην τον θεωρήσουμε,  με μια διαδικασία ψυχολογικοπολιτικής ταύτισης,  κάτι σαν κινηματικό υποκατάστατο ή κάστρο της Αριστεράς.

***

Οι  εξαγγελλόμενες αλλαγές, η λογική της ποσοτικοποίησης, της μετρησιμότητας, της αποτελεσματικότητας, της εξατομίκευσης, σηματοδοτούν και μια σοβαρή αλλαγή της αντίληψης για τη γνώση, την παιδεία, το πανεπιστήμιο. Η  γλώσσα της υπουργικής ομιλίας, από μόνη της, είναι χαρακτηριστική της περιοριστικής και απολύτως εργαλειακής  αυτής αντίληψης: «νέου τύπου ανάπτυξη, η οποία θα βασίζεται στο εκπαιδευμένο και καινοτόμο εκπαιδευτικό δυναμικό», «νέα στοχοκεντρικά προγράμματα σπουδών», «πιστοποίηση των σπουδών». Ταυτόχρονα, η επίθεση στο «πανεπιστήμιο της μεταπολίτευσης» δίνει το πολιτικό και ιδεολογικό στίγμα των εξαγγελιών. Η μεταπολίτευση (που χρησιμοποιείται ως μετωνυμία της Αριστεράς) δαιμονοποιείται, τα τελευταία χρόνια, ως περίοδος με οβερντόουζ δημοκρατίας, ελευθεριότητας και χαλάρωσης, σε έναν λόγο με βαθύ αντιδραστικό υπόβαθρο, που διακινούν από τους νεοσυντηρητικούς και  τους «νέους φιλελεύθερους» σχολιαστές μέχρι τους λαϊφστάιλ στοχαστές. Ταυτόχρονα, είναι εντυπωσιακό πώς αντιμετωπίζεται, όλο και συχνότερα (άρθρο 16, νομοθεσία για τα δάση κ.ά.), ο υπέρτατος και θεμελιώδης νόμος, το Σύνταγμα: σαν κακός μπελάς, που πρέπει να τον παρακάμψουμε με κομψό τρόπο: «Και πάλι δεν είναι εύκολο μέσα από το πλαίσιο που θέτει το Σύνταγμα, αλλά είναι μία αδήριτη ανάγκη», λέει  κάπου η Α. Διαμαντοπούλου.

***

«Μητέρα όλων των μαχών», αποκάλεσε τη διαδικασία η υπουργός. Ας τη δώσουμε, και όχι μόνο για την τιμή των όπλων. Η  μάχη  δεν έχει κριθεί, και θα δοθεί όχι μόνο στο δρόμο και τα αμφιθέατρα, όπου οι μνήμες του κινήματος για το άρθρο 16 δεν έχουν σβήσει, αλλά μέσα και έξω από τα πανεπιστήμια, στο πεδίο των ιδεών, των αξιών και των συνειδήσεων. Όπως διεξάγεται σε όλη την Ευρώπη, αν θυμηθούμε τις πρόσφατες κινητοποιήσεις στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Αυστρία. Σε ό,τι μας αναλογεί, από αυτές τις σελίδες, θα το κάνουμε μ’ όλες μας τις δυνάμεις.

Πηγή : Σχολιαστές Χωρίς Σύνορα

Advertisements

Posted on 10/10/2010, in Παιδεία - Πανεπιστήμια and tagged , , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: