Ο Νεοφιλελευθερισμός είναι σε κρίση, συνέντευξη του Slavoj Zizek στο Greek Left Review

Δεν ξέρω αν οι συμφωνίες μου είναι περισσότερες από τις διαφωνίες, παρ’ όλα αυτά ή μάλλον και λόγω αυτών, στην πρόσφατη συνέντευξη του στο Greek Left Review, o Slavoj Zizek αμφισβητεί βεβαιότητες, θέτει ερωτήματα, παίρνει θέση και συμβάλλει ουσιαστικά στη συζήτηση για το «μέλλον της ευρώπης» και το ρόλο της ριζοσπαστικής-αυθεντικής πολιτικής σ’ αυτή τη σύγκρουση. Αναδημοσιεύουμε στα ελληνικά σε μετάφραση Γιώργου Μαριά, από τΗ Λέσχη, τη συνέντευξή του.

Ο φιλόσοφος Slavoj Zizek με συμβολή στην κριτική θεωρία δηλώνει απαισιόδοξος όσον αφορά την Ευρώπη και την ευρεία πολιτική και ιδεολογική αντιπαράθεση στην ήπειρο και τον κόσμο συνολικότερα. Χαιρετίζει όμως τη διαδήλωση των Βρετανών εργαζομένων το περασμένο Σάββατο (26/3/2011) και την ανάδυση “ενός είδους αυθεντικής αριστεράς” ως τη μόνη ελπίδα υπεράσπισης των Ευρωπαϊκών αξιών. Το Greek Left Review (GLR) συνάντησε τον Slavoj Zizek (SZ) και τον καθηγητή Κώστα Δουζίνα (ΚΔ) στο πανεπιστήμιο του Birbeck στο κέντρο του Λονδίνου, το πρωί του Σαββάτου. Την ίδια ώρα που, κατά την εφημερίδα Guardian, 400.000 εργάτες διαδήλωναν με κατεύθυνση το Hyde Park, ο Slavoj Zizek τόνιζε ότι οι κοινωνικοί αγώνες και η εμφάνιση μιας Ευρωπαϊκής αλληλεγγύης μεταξύ των εργαζομένων είναι ο μόνος τρόπος για να σπάσει ο φαύλος κύκλος στον οποίο οδηγούν την ήπειρο νεοφιλελεύθεροι τεχνοκράτες και θρησκευτικοί φονταμενταλιστές.

GLR: Σήμερα στη Μ. Βρετανία γινόμαστε μάρτυρες της μεγαλύτερης διαδήλωσης από τον πόλεμο στο Ιράκ. Μετά από ένα χρόνο αναταραχής σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, εμφανίζεται  δυνητικά μια εικόνα αλληλεγγύης. Υπάρχει κάτι που να μπορεί να κερδηθεί από αυτή την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη κι ακόμα, είναι δυνατό να υπάρξει μια τέτοια αλληλεγγύη; Ποιο είναι το ευρωπαϊκό σχέδιο για το σήμερα;

SZ: Παραφράζοντας ένα σύνθημα του Μάη του ’68: δεν είναι δυνατό, αλλά είναι απαραίτητο. Αν λέγοντας Ευρώπη, εννοούμε αυτά για τα οποία αξίζει να αγωνίζεται κανείς, όπως η κληρονομιά της ισότητας, η ιδέα της αλληλεγγύης, το κράτος πρόνοιας και ούτω καθεξής, ίσως είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να μας δώσει κάποια ελπίδα. Η Ευρώπη, όχι μόνο δεν μπορεί να πραγματοποιήσει το σχέδιό της, αλλά δεν μπορεί καν να δει ποιό είναι αυτό το σχέδιο. Αυτό που με χαροποιεί στη σημερινή συγκέντρωση είναι ότι μου δίνει την ευχαρίστηση να διορθώσω μια προηγούμενη ανάλυση μου που υποστήριζε ότι σήμερα στην Ευρώπη κάποιος έχει μόνο δύο επιλογές: Από τη μία φιλελεύθερα καπιταλιστικά κόμματα τα οποία μπορούν να είναι προοδευτικά σε ζητήματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, το δικαίωμα στην έκτρωση και ούτω καθεξής, και από την άλλη -η μόνη στιγμή πραγματικά παθιασμένης πολιτικής- δεξιούς αντιμεταναστευτικούς σχηματισμούς. Ο ισχυρισμός μου είναι ότι θα καταλήγαμε σε αδιέξοδο αν αυτές ήταν οι μόνες επιλογές. Είναι μια μεγάλη ελπίδα για την Ευρώπη που εμφανίζεται ένα είδος ριζοσπαστικής ή αυθεντικής αριστεράς.

GLR: Ενώ η Ευρώπη αφυπνίζεται και ανακαλύπτει ξανά το ριζοσπαστισμό έχουμε μια σειρά εξεγέρσεων σε όλη τη Μέση Ανατολή. Πώς μπορούμε να συνδέσουμε αυτό το τεράστιο κύμα εξεγέρσεων κι επαναστάσεων στην Αφρική με αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη;

SZ: Προφανώς το “πρότυπο”, αυτό που αποκαλούμε το νεοφιλελεύθερο ιδεολογικό μοντέλο μπαίνει σε μία κρίση. Για μένα αυτά τα δύο είναι κάπως σα συμπληρωματικά φαινόμενα. Ο καπιταλισμός μπαίνει σε κρίση στην Ευρώπη, αλλά όχι μόνο. Τα γεγονότα της Αιγύπτου ήταν και ένα αυθεντικό δημοκρατικό κίνημα αλλά και αίτημα για οικονομική δικαιοσύνη. Αυτό όμως που βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι ότι οι Αιγύπτιοι και οι άλλοι Αφρικανοί ανέδειξαν κάτι πολύ πιο σημαντικό. Παρόλο που το επίσημο δυτικό όνειρο ήταν η σιωπηλή προϋπόθεση  της δυτικού τύπου δημοκρατίας, κατά βάθος στην πραγματικότητα δε θέλαμε οι άλλοι να γίνουν σαν εμάς. Μέχρι τώρα η τυπική ρατσιστική αντίδραση των δυτικών Ευρωπαίων ήταν ότι θα μας άρεσε οι Άραβες να γίνουν δημοκράτες, αλλά… είναι πρωτόγονοι.

Ο μόνος τρόπος να ξεσηκώσεις εκεί τα πλήθη είναι είτε μέσω θρησκευτικού φονταμενταλισμού, είτε μέσω αντισημιτικού εθνικισμού. Και να λοιπόν που συμβαίνει ακριβώς αυτό που ευχόμασταν: μια λαϊκή-κοσμική εξέγερση που σε κάποιες περιπτώσεις αίρει και τους θρησκευτικούς διαχωρισμούς (Κόπτες και Μουσουλμάνοι προσεύχονταν μαζί στην Αίγυπτο). Αλλά το αποτέλεσμα για εμάς είναι άγχος, αντί για χαρά. “Που θα οδηγήσει;” Όχι μόνο έχουμε μια απόδειξη ότι η έλλειψη εμπιστοσύνης στο Αραβικό δημοκρατικό δυναμικό ήταν λάθος, αλλά, κι αυτό είναι ακόμα πιο σημαντικό, έχουμε μια απόδειξη ότι η δημοκρατία είναι οικουμενική, δεν είναι δικιά μας. Προσπαθούμε απελπισμένα να αναγνώσουμε από τα γεγονότα που αυτοί θέλουν, τα δικά μας θέλω. Αυτά τα συμβάντα είναι αυθεντικά δημοκρατικά αλλά επίσης θέτουν και το ζήτημα της οικονομικής δικαιοσύνης. Πλέον χρειάζεται να ξανασκεφτούμε και πάνω σε παλιότερα γεγονότα, όπως η επανάσταση του Χομεϊνι στο Ιράν. Πλέον είναι ξεκάθαρο πως η επανάσταση του Χομεϊνι δεν ήταν απλά ένα φονταμενταλιστικό πραξικόπημα. Πρέπει να θυμόμαστε ότι για παραπάνω από ενάμιση χρόνο υπήρχε σκληρή εσωτερική διαπάλη, που επέτρεψε στους φονταμενταλιστές ιερείς να πάρουν την εξουσία. Η επανάσταση του Χομεϊνι ήταν επίσης μια χειραφετητική έκρηξη, που τώρα επιστρέφει μέσω του “πράσινου” κινήματος και του Μουσάβι. Αυτό είναι το πιο πολύτιμο μάθημα: Πρέπει να υπερβούμε αυτόν τον κύκλο, όπου οι επιλογές μας είναι είτε φιλοδυτικοί φιλελεύθεροι είτε θρησκευτικός φονταμενταλισμός και εδώ φτάνουμε στο κρίσιμο σημείο.

Γιατί επικεντρωνόμαστε στη Λιβύη τώρα; Επειδή επιτρέπει την επανακανονικοποίηση [renormalization] αυτής της κρίσης. Ταιριάζει στα τυπικά δυτικά κλισέ μας. Ο Qaddafi είναι ένας τρελός ηγέτης, μέρος του άξονα του τρομοκρατίας κτλ. Εδώ γνωρίζουμε που πατάμε. Μπορούμε να το μεταφράσουμε στον παλιό αγώνα ενάντια στον φονταμενταλισμό  και έτσι τα ΜΜΕ μπορούν να παραμείνουν σιωπηλά για τα γεγονότα που συμβαίνουν ταυτόχρονα στο Μπαχρέιν, όπου ο στρατός της Σαουδικής Αραβίας επεμβαίνει άμεσα σε μια άλλη χώρα για να τσακίσει ένα δημοκρατικό αγώνα, ίδιο με αυτόν της Αιγύπτου. Πού είναι ο Obama σε αυτήν την περίπτωση, πού είναι οι ηγέτες της Δύσης; Η μόνη μου ελπίδα είναι ότι αυτή η διαδικασία θα φτάσει μέχρι τέλους. Και το όνομα του τέλους είναι ξεκάθαρο: Σαουδική Αραβία.

ΚΔ: Θα προσέθετα ότι αυτή η ιδέα της επανακανονικοποίησης έχει και μια άλλη συνέπεια: ότι η Λιβύη έδωσε στις δυτικές δυνάμεις τη δυνατότητα να επιστρέψουν σε αυτή την ιδέα της δεκαετίας του ’90, των ανθρωπιστικών επεμβάσεων, που είχε παρακμάσει εξαιτίας των καταστροφών σε Ιράκ και Αφγανιστάν. Τώρα, αυτό που μας λένε ο Sarkozy, ο Cameron και ίσως λίγο λιγότερο ο Obama, είναι ότι είμαστε εκεί για να σώσουμε αμάχους. Αυτού του είδους η κοσμοπολίτικη ρητορική μπορεί τώρα να αναδιοργανώσει ή να αναδομήσει το ιδεολογικό πεδίο γύρω από την εικόνα της δύσης ως ανθρωπιστικής δύναμης.

GLR: Όμως το λαϊκό κίνημα έρχεται αντιμέτωπο με τα όρια του όταν πέφτουνε βόμβες και άνθρωποι πεθαίνουν. Πώς θα έπρεπε να προσεγγίσουμε αυτό το πρόβλημα;

SZ: Στη Λιβύη η κατάσταση είναι αντικειμενικά περίπλοκη, δε νομίζω ότι έχουμε μια ξεκάθαρη περίπτωση. Δεν τρέφω καμία συμπάθεια για τον Καντάφι, παρ’ όλα αυτά, δε πιστεύω ότι αυτό που συμβαίνει στη Λιβύη είναι ίδιο με αυτά που συνέβησαν στην Αίγυπτο ή αλλού. Δεν μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται απλά για έναν κακό τύραννο αντιμέτωπο με το λαό του. Υπάρχουν εκεί κάθε είδους εντάσεις όπως φυλετικές διαμάχες και γι’ αυτό αρέσει στη Δύση. Στη Δύση άρεσε το ίδιο φαινόμενο και στην πρώην Γιουγκοσλαβία επίσης. Δεν ήταν πολιτική, αλλά φυλές που μάχονταν μεταξύ τους. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι απλά να αγνοήσουμε, να προσπεράσουμε τη Λιβύη. Για μένα, το τι συμβαίνει τώρα στην Αίγυπτο είναι πολύ πιο σημαντικό. Όπως τονίζω πάντα, είναι υπέροχοι- όλοι κλαίμε. Αλλά αυτές οι στιγμές ενθουσιασμού είναι κατά κάποιο τρόπο φτηνές.. Τι θα συμβεί από δω και πέρα; Πώς αυτό το επαναστατικό πνεύμα θα θεσμοθετηθεί;

ΚΔ: Περνάμε από ψηφοφόρους [constituents] σε συντακτικές [constitutive] δυνάμεις .

SZ: Θα ήταν πολύ λυπηρό αν η Αίγυπτος απλά γίνει μια λιγάκι περισσότερο φιλο-δυτική, περισσότερο υπέρ του φιλελευθερισμού καπιταλιστική κοινωνία. Είναι σημαντικό να δούμε πώς σχηματίζονται εργατικά σωματεία, πώς αυτο-οργανώνονται οι φοιτητές κτλ. Η πραγματική μάχη τώρα δίνεται. Και όσον αφορά ολόκληρη την περιοχή, θεωρώ κρίσιμο τι συμβαίνει στη Σαουδική Αραβία και τα πλούσια Εμιράτα. Είναι εκεί που αναδεικνύεται η δυτική υποκρισία και αντίφαση στην πιο καθαρή της μορφή- το προφανές παράδοξο. Οι ΗΠΑ αγωνιούν για τα ανθρώπινα δικαιώματα και έχουν ανακηρύξει το Ιράν ως το κακό. Συγγνώμη, αλλά αν ανησυχείς για τα δικαιώματα των γυναικών στη Μέση Ανατολή, το Ιράν είναι παράδεισος σε σχέση με τη Σαουδική Αραβία. Ακόμα κι ο Αχμαντινετζάντ έχρισε μία ή δύο γυναίκες υπουργούς. Μου έχουν πει φίλοι  ότι οι άντρες εκεί είναι ηλίθιοι. Αν πας σε ένα υπουργείο, ακόμα κι αν ο υπουργός είναι άντρας, πρέπει να κάνεις τη δουλειά σου με μια γυναίκα για να γίνει. Σε όλα τα εμιράτα έχουμε ένα σύγχρονο καθεστώς δουλοπαροικίας, αν όχι δουλείας, με τόσους πολλούς φτωχούς μετανάστες εργάτες από τις Φιλιππίνες… Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να αναδείξουμε αυτές τις εξελίξεις και να οξύνουμε τις αντιφάσεις.

GLR: Μια θεωρητική ερώτηση: Υπήρχαν άρθρα σε αριστερές ελληνικές εφημερίδες και ιστότοπους που υποστήριζαν ότι όποιος είναι Λακανικός δεν μπορεί να υποστηρίξει την ιδέα της επανάστασης, με βάση τη διάσημη συζήτηση του Lacan με φοιτητές το Μάη του ’68. Μια Λακανική θέση είναι αναγκαστικά μη επαναστατική; Υπάρχει στο Λακανικό πεδίο χώρος για επαναστατική πολιτική;

Δε θα υποστηρίξω το αντίθετο. Σίγουρα δεν είναι απαραίτητα επαναστατική. Ο ισχυρισμός μου ήταν ο εξής: στη σύγχυση των σημερινών ιδεολογικών αντιφάσεων, πώς γίνεται και στις ανεκτικές κοινωνίες μας να έχουμε περισσότερους κανονισμούς και άγχος; Έχουμε σεξουαλική ελευθερία, που σημαίνει ότι οι μισοί από εμάς είμαστε ανίκανοι και ψυχροί και ούτω καθεξής. Ακόμα και για για να το καταλάβεις αυτό χρειάζεσαι κάτι σαν τη Λακανική θεωρία. Φυσικά διαφωνώ κάθετα με τη δήλωση αυτή αν τη διαβάσεις σα μια φιλελεύθερη σοφία (“θέλατε να παίξετε τους επαναστάτες και έτσι θα αποκτήσετε έναν άλλο Αφέντη”). Δε διαβάζω τον Lacan σαν περιορισμό, σαν μέρος αυτού της αντικομουνιστικής Νέας Φιλοσοφίας (που υποστηρίζει ότι η επανάσταση ακολουθείται από το γκούλαγκ). Παρόλα αυτά, αυτό ήταν το πρόβλημα των κομμουνιστικών επαναστάσεων του 20ου αιώνα.

Υπάρχει μια στιγμή αλήθειας για μας. Τι θα γίνει μετά, πώς θα αποφύγουμε αποτελεσματικά ένα νέο Τρόμο; Νομίζω ότι το ερώτημα είναι απόλυτα έγκυρο.  Αλλά λέω και κάτι παραπάνω. Ο Lacan είναι ξεκάθαρα ασυνεπής, συχνά με τον ίδιο του τον εαυτό. Το μεγάλο ερώτημα σήμερα -και η αριστερά ακόμα δεν έχει μια καλή απάντηση- είναι τι συμβαίνει στο πεδίο της ιδεολογίας. Πιστεύω ότι δεν γίνεται να κατανοήσεις σήμερα όλα τα παράδοξα χωρίς την ψυχανάλυση. Έχουμε επίγνωση σε τι περίεργες κοινωνίες ζούμε; Μου αρέσει πάντα να αναφέρω το εξής παράδειγμα: Στις προηγούμενες εκλογές στη Μ. Βρετανία υπήρχε μια εκπομπή στην τηλεόραση για το ποιος ήταν ο πιο μισητός πολιτικός και ο Tony Blair ήρθε πρώτος. Μια εβδομάδα αργότερα κέρδισε τις εκλογές. Αυτό με ανησυχεί. Υπάρχει ένα επίπεδο κοινωνικής δυσαρέσκειας, που απλά δεν αποτυπώνεται με την κοινοβουλευτική ψήφο. Δεν είμαι εναντίον της δημοκρατίας. Τον καιρό του σοσιαλισμού λέγαμε “μη μου λες αηδίες για ιδανικά. Δες πώς πραγματικά είναι ο σοσιαλισμός”. Ας είμαστε ειλικρινείς και ας κάνουμε το ίδιο σήμερα. Ας δούμε πραγματικά τι αποτυπώνει η κοινοβουλευτική δημοκρατία και τι όχι. Ακριβώς αν είσαι υπέρ της δημοκρατίας, και έχεις προσδεθεί με πάθος σε αυτήν θα έπρεπε να ανησυχείς.

Λειτουργεί αποτελεσματικά; Αποτυπώνει την κοινωνική δυσαρέσκεια; Πρέπει να ψάξουμε για λύσεις. Δείτε τι συμβαίνει στη Λατινική Αμερική. Σε μερικές περιπτώσεις η λύση που δίνεται είναι ο συνδυασμός της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας (το μοντέλο Lula ή Morales) με τα κοινωνικά κινήματα. Δεν είναι προφανές ότι η δημοκρατία μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε μια κενή τελετουργία; Ακόμα κι αν ψηφίζουμε, δε γνωρίζουμε για ποιο πράγμα ψηφίζουμε. Δείτε τη NAFTA, μια από τις πιο σημαντικές οικονομικές συμφωνίες. Κανείς δε ρωτήθηκε. Ακόμα και στο Κογκρέσο λίγο πολύ εκβιάστηκαν να το κάνουν, κανείς δε διάβασε τις 5000 σελίδες της συμφωνίας. Εσείς στην Ελλάδα είστε στην ίδια θέση. Ειδικοί σας δίνουν τη γνώμη τους με έναν τρόπο που δεν μπορείτε να κρίνετε. “Συγγνώμη, αυτά είναι τα δεδομένα”. Μέχρι ενός σημείου λένε την αλήθεια- δε λένε απλά ψέματα. Δεδομένου του συγκεκριμένου συστήματος είναι αλήθεια. Αλλά είναι καιρός να αρχίσουμε να θέτουμε το ερώτημα: Είναι το σύστημα ο τελικός μας ορίζοντας; Κι έπειτα, ακόμη κι όλοι αυτοί οι ειδικοί, συχνά εξαπατούν. Είναι όντως ειλικρινείς;

Θυμάμαι στα τέλη της δεκαετίας του ’90 τη μεγάλη οικονομική κρίση στη Νοτιοανατολική Ασία. Αυτοί οι μεγάλοι φιλελεύθεροι οικονομολόγοι επέκριναν τον Mahathir Mohamed επειδή πρότεινε στην κυβέρνηση της Μαλαισίας να πάρει τον έλεγχο των τραπεζικών συναλλαγών της χώρας. Λειτούργησε θριαμβευτικά. Ακόμα και στο υπάρχον πλαίσιο, οι κανόνες δεν είναι καθορισμένοι με τον τρόπο που θέλουν να μας πείσουν οι νεοφιλελεύθεροι ιδεολόγοι. Την ίδια περίοδο, ο Schroeder ανάγκασε σε παραίτηση τον Lafontaine που ήθελε να κάνει το ίδιο στη Γερμανία. Ξεχάστε αυτή την ιδέα -που ακόμα κι ο Toni Negri χάφτει υπερβολικά- του κράτους που εξαφανίζεται και της εμφάνισης της παγκόσμιας αυτοκρατορίας. Το κράτος είναι ολοένα και περισσότερο σημαντικό.

GLR: Γινόμαστε μάρτυρες της επιμονής των νεοφιλελεύθερων να επιβάλλουν ένα τέλος στην  ιστορία;

SZ: Είναι λίγο πιο περίπλοκο. Είναι εύκολο να κοροϊδέψεις το Fukuyama σχετικά με το τέλος της ιστορίας. Αλλά θα ισχυριζόμουν ότι το 90% των σημερινών αριστερών είναι επί της ουσίας “Φουκουγιαμιστές”. Ή, ίσως, τουλάχιστον μέχρι πριν δύο χρόνια. Δε θέτουν τα μεγάλα ερωτήματα. Τα εναλλακτικά μοντέλα δεν είναι ξεκάθαρα. Ακόμα και η πιο ριζοσπαστική ρητορική στο Porto Allegre ή το Seattle είναι κατά βάση ηθικιστική. Υπάρχει ένα θετικό μοντέλο; Είναι πολύ εύκολο να παίξεις το χαρτί των τοπικών κινημάτων και της τοπικής αυτο-οργάνωσης. Αυτό όμως δεν είναι το μοντέλο. Δεν πιστεύω σ’ αυτό το όνειρο του Negri ότι το πλήθος [multitude] θα πάρει με κάποιο τρόπο την εξουσία. Πρέπει να αποδεχτούμε την ανάγκη κάποιου είδους ρυθμιστικών μηχανισμών. Όχι μόνο τα τυπικά όνειρα της σοσιαλδημοκρατίας και του κρατικού σοσιαλισμού, αλλά ακόμα κι αυτό το όνειρο των  σοβιετικών συμβουλίων, της άμεσης τοπικής δημοκρατίας έχει επίσης φτάσει στα όρια του.

GLR: Πώς θα οργανώσουμε την αντίσταση σε μεγαλύτερη κλίμακα; Και πώς θα χαρακτήριζες αυτό που η εφημερίδα Guardian αποκάλεσε “γρίπη της ελευθερίας”;

SZ: Δεν είμαι απαισιόδοξος αλλά δεν πιστεύω ότι ξέρουμε τόσα πολλά όσο νομίζουμε ότι ξέρουμε. Δε νομίζω ότι έχουμε αυτό που ο Frederic Jameson θα αποκαλούσε γνωσιακή χαρτογράφηση [cognitive mapping]. Κάποιοι αριστεροί πιστεύουν ότι γνωρίζουμε τι συμβαίνει σήμερα με το νέο καπιταλισμό και τους νεοφιλελεύθερους, απλά δεν ξέρουμε πώς να κινητοποιήσουμε τις μάζες. Εγώ πιστεύω ότι δε γνωρίζουμε καν τι πραγματικά συμβαίνει. Για το κοντινό μέλλον δεν είμαι αισιόδοξος. Δεν μπορώ να σας δώσω μια συνταγή για το τι να κάνουμε. Το μόνο που ξέρω, και εδώ θα σταθώ, είναι ότι θα αναγκαστούμε να κάνουμε κάτι, αλλιώς οδεύουμε προς μια νέα αυταρχική κοινωνία. Αυτοί είναι οι καιροί στους οποίους αναδύονται ουτοπίες.

Επινοείς ουτοπίες όταν είσαι βουτηγμένος στα σκατά και δεν μπορείς να κάνεις αλλιώς. Ειδικά εσείς στην Ελλάδα ωθείστε να αναζητήστε ιδέες για το λαϊκό έλεγχο, τη λειτουργία του κράτους κτλ. Όπως προσπαθούν τώρα και στη Βολιβία. Αυτή είναι η σχεδόν τραγική θέση μου. Συμφωνώ μαζί σας αλλά δεν το δέχομαι ως επιχείρημα που να δικαιολογεί πως θα πρέπει να συνεχίσουμε να ζούμε με τον τρόπο που ζούμε τώρα. Αν το κάνουμε αυτό, δε θα μου άρεσε να ζω σε μια τέτοια κοινωνία. Νομίζω ότι έχουμε ξεκάθαρους οιωνούς πως πλησιάζουμε ένα νέο είδος φιλελεύθερου καπιταλισμού με νέες μορφές απαρτχάιντ, όπου θα διατηρηθούν οι ατομικές ελευθερίες. Θα μπορείς να εκφραστείς ατομικά με όποιον τρόπο θέλεις αλλά η δυνατότητα συλλογικής κινητοποίησης θα είναι όλο και λιγότερη. Δε μπορούμε πλέον να έχουμε αυτή την παλιά μαρξιστική πεποίθηση ότι γνωρίζουμε προς τα που βαδίζει η ιστορία. Η ιστορία βαδίζει σε μια άβυσσο.

Πηγή (στα αγγλικά): Greek Left Review

Advertisements

Posted on 12/04/2011, in Απόψεις / Θεωρίες, Κόσμος, Πολιτική and tagged , , , , . Bookmark the permalink. Σχολιάστε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: